مقدمه:
این روزها، موضوع شبکه ملی اطلاعات یا همان شبکه اینترانت ملی که به اشتباه با نام “اینترنت ملی” در میان مردم ما شناخته میشود، به مناقشهی بین وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات با برخی از کارشناسان فناوری اطلاعات کشور تبدیل شده و خوراک رسانهای خوبی برای شبکههای خبری داخلی و خارجی به شمار میرود.
از آنجا که اطلاعات موجود در اینترنت در مورد این موضوع بسیار جسته و گریخته بوده و اغلب چیزی جز گمانهزنیهای شخصی و نظرات فردی نیست، مجلهی اینترنتی گویا آیتی در راستای احترام به خواست مخاطبین خود و انجام وظیفه نسبت به آگاهسازی افکار عمومی در مورد این طرح عظیم ملی، اقدام به بررسی موضوع نموده و به تهیه گزارشات مستند و مشروح در این مورد پرداخته است.
نتیجهی این تحقیق و بررسیها در تاریخ ۱۳۹۰/۱/۲۶ تحت عنوان “اینترنت ملی یا شبکه ملی اطلاعات، مسأله این است!” به صورت پادکست در رادیو گویا منتشر شد و قرار بر این شد که چکیدهی این تحقیق و گزارش، در پستی جداگانه در اختیار مخاطبین عزیز مجله قرار بگیرد.
مطلبی که در حال مطالعهی آن هستید، نتیجهی وفای به عهد تیم مجله اینترنتی گویا آیتی است که تقدیم شما میشود. امیدواریم با ارائهی این مطلب، نسبت به توسعهی آگاهی در این زمینه قدم کوچکی برداشته و رضایت خاطر مردم شریف ایران و علاقهمندان به دنیای فناوری اطلاعات و ارتباطات را فراهم کنیم.
شبکه ملی فیبر نوری ایران (تصویر مربوط به سالهای ۱۳۸۴ و ۱۳۸۵ است)
تاریخچه:
اولین زمزمهها در مورد شبکه ملی اطلاعات (جایگزین صحیحی برای عبارت غلط اینترنت ملی) در سال ۱۳۸۴ به گوش رسید. زمانی که مهندس عبدالمجید ریاضی، سمت معاونت فناوری اطلاعات وزارت ارتباطات و همچنین دبیر شورای عالی فناوری اطلاعات را بر عهده داشت (منبع) و ایدهی شبکه ملی اطلاعات را مطرح نمود.
از نظر مهندس ریاضی، مهمترین دلیل پیادهسازی شبکه ملی اطلاعات، کاهش وابستگی به شبکه جهانی اینترنت است. بدین معنا که تجهیزات و زیرساختهای لازم برای مدیریت یک شبکهی سراسری اطلاعاتی و ارتباطی ملی در کشور فراهم باشد تا چنانچه جامعهی جهانی، ایران را از دسترسی به شبکه جهانی اینترنت محروم کرد (همانند باقی انواع تحریم که علیه کشورمان صورت می گیرد) و یا به دلیل رخدادهای فیزیکی (قطع کابلها و …) دسترسی به شبه جهانی قطع شد، ما بتوانیم تا حد زیادی به تواناییهای خود متکی بوده و مستقل عمل کنیم.
البته هدف از طرح ایدهی شبکهی ملی اطلاعات این نیست که ایران قصد داشته باشد از اینترنت جهانی جدا شود بلکه کاهش هزینههای خرید پهنای باند، افزایش امنیت اطلاعات ملی، توسعه تجهیزاتی و اطلاعاتی، تبدیل شدن به هاب و شاهراه انتقال اطلاعات منطقه، توسعه نرمافزاری و مقولههایی از این دست در این طرح مورد توجه هستند.
در همین زمینه، شهرام شریف، خبرنگار روزنامه دنیای اقتصاد در تاریخ ۱۳۸۴/۱۲/۲۶ مصاحبهای را با آقای مهندس ریاضی ترتیب داد و در مورد این طرح از ایشان سوالاتی پرسید که همین مصاحبه، بهترین منبع برای شناخت طرح اینترنت ملی آن زمان که امروز با تکمیل مفهوم و کاربرد، شبکه ملی اطلاعات نام گرفته است به شمار میرود چون در این مطلب از زبان ایدهپرداز این طرح به توصیف آن پرداخته شده است. متن کامل این مصاحبه را میتوانید در وبسایت رسمی وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات کشور مطالعه نمایید. (منبع)
این طرح در تیرماه ۱۳۸۵ به مرکز تحقیقات مخابرات ایران سپرده شد تا ضمن تحقیق در مورد مشخصات فنی پیادهسازی آن، پس از تکمیل اسناد مفهومی و عملیاتی و پس از انتخاب پیمانکاران، اجرا شود. (منبع ۱ و منبع ۲)
در دیماه ۱۳۸۵ در ادامهی پیگیری پیادهسازی شبکه ملی اطلاعات، بودجهای ۱۰ میلیارد تومانی در کمیسیون صنایع و معادن برای آن به تصویب رسید. این بودجه سپس به کمیسیون تلفیق فرستاده شد و این کمیسیون به دلیل توجیه نبودن در مورد مفهوم شبکه ملی اطلاعات، آن را تصویب نکرد و این بودجه در صحن علنی مجلس هم تصویب نشد. اما پس از چند ماه و با پیگیری طرح، در خرداد ۱۳۸۶، اجازهی اختصاص مبلغ ۵۶۶ میلیارد تومان بین سالهای ۱۳۸۶ تا ۱۳۸۸ برای اجرای این طرح به شرکت مخابرات ایران، شرکت ارتباطات زیرساخت و شرکتهای وابسته صادر شد. کمی بعد در تاریخ ۲۸ مرداد ماه ۱۳۸۶ شورای اقتصاد موافقت کرد که وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات مبلغ ۳۵۰ میلیارد تومان را به این طرح اختصاص دهد. یعنی مجموعا بیش از ۹۱۰ میلیارد تومان بودجه به این طرح اختصاص یافت. (منبع)
این بودجه صرف توسعه شبکه زیرساخت فیبر نوری کشور، توسعه و تجهیز دیتاسنترهای ملی، توسعه نرمافزاری و سرویس های مبتنی بر شبکه، توسعه شبکههای مخابراتی استانی و … شده است و هم اکنون تا حد زیادی زیرساختهای لازم برای تکمیل طرح فراهم است.
در سال ۱۳۸۹ اخبار زیادی در مورد زمان اجرای فاز اول شبکه ملی اطلاعات به گوش میرسید و از همان ابتای سال، قول و قرارهایی از سمت مسوولان در مورد اجرای طرح به مردم داده میشد اما هر بار این مسأله به دلایلی به تعویق میافتاد. اما در نهایت در دههی فجر این سال فاز اول این شبکه با شروع به کار شبکه یکپارچه ملی مدارس راهاندازی شد. (منبع)
با ابلاغ قانون برنامه پنجساله پنجم توسعه و تأکید بر اجرای طرح شبکه ملی اطلاعات در ماده ۴۶ از فصل چهارم این برنامه، میتوان گفت که امروز شبکه ملی اطلاعات از یک طرح مفهومی به واقعیتی تبدیل شده که تا اجرای کامل آن زمان زیادی باقی نمانده است و همانطور که وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات کشور به آن اشاره میکند، احتمالا فاز نهایی شبکه ملی اطلاعات تا سال ۱۳۹۲ اجرایی خواهد شد. (منبع)
بخشی از ماده ۴۶ قانون پنجم برنامه توسعه اینگونه نوشته شده است:
ماده۴۶: به منظور بسط خدمات دولت الکترونیک، صنعت فناوری اطلاعات، سواد اطلاعاتی و افزایش بهرهوری در حوزههای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی اقدامات زیر انجام میشود:
الف ـ وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات مکلف است نسبت به ایجاد و توسعه شبکه ملی اطلاعات و مراکز داده داخلی امن و پایدار با پهنای باند مناسب با رعایت موازین شرعی و امنیتی کشور مناسب اقدام و با استفاده از توان و ظرفیت بخشهای عمومی غیردولتی، خصوصی و تعاونی، امکان دسترسی پرسرعت مبتنی بر توافقنامه سطح خدمات را به صورتی فراهم نماید که تا پایان سال دوم کلیه دستگاههای اجرائی و واحدهای تابعه و وابسته و تا پایان برنامه، شصت درصد (۶۰%) خانوارها و کلیه کسب و کارها بتوانند به شبکه ملی اطلاعات و اینترنت متصل شوند.
میزان پهنای باند اینترنت بینالملل و شاخص آمادگی الکترونیک و شاخص توسعه دولت الکترونیک باید به گونهای طراحی شود که سرانه پهنای باند و سایر شاخصهای ارتباطات و فناوری اطلاعات در پایان برنامه در رتبه دوم منطقه قرار گیرد. حمایت از بخشهای عمومی غیردولتی، خصوصی و تعاونی در صنعت فناوری اطلاعات کشور به ویژه بخش نرمافزار و امنیت باید به گونهای ساماندهی شود که سهم این صنعت در تولید ناخالص داخلی در سال آخر برنامه به دو درصد (۲%) برسد.
آئیننامه اجرائی این بند مشتمل بر حمایت از صنعت فناوری اطلاعات توسط وزارتخانههای ارتباطات و فناوری اطلاعات، صنایع و معادن و بازرگانی و معاونت ظرف شش ماه اول برنامه تهیه و به تصویب هیأت وزیران میرسد.
ب ـ کلیه دستگاههای اجرائی مکلفند ضمن اتصال به شبکه ملی اطلاعات و توسعه و تکمیل پایگاههای اطلاعاتی خود حداکثر تا پایان سال دوم برنامه بر اساس فصل پنجم قانون مدیریت خدمات کشوری اطلاعات خود را در مراکز داده داخلی با رعایت مقررات امنیتی و استانداردهای لازم نگهداری و بهروزرسانی نمایند و بر اساس آئیننامه اجرائی که در شش ماهه اول برنامه توسط وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و وزارت اطلاعات و معاونت، تهیه و به تصویب هیأتوزیران خواهد رسید نسبت به تبادل و به اشتراکگذاری رایگان اطلاعات به منظور ایجاد سامانههای اطلاعاتی و کاهش تولید و نگهداری اطلاعات تکراری در این شبکه با تأمین و حفظ امنیت تولید، پردازش و نگهداری اطلاعات اقدام نمایند.
برای مطالعهی بیشتر در این زمینه میتوانید به متن کامل قانون برنامه پنجم توسعه مراجعه نمایید. برای مشاهدهی این سند میتوانید به پرتال دفاتر پیشخوان خدمات دولت مراجعه نمایید و یا متن سند را که به امضای دکتر علی لاریجانی، ریاست مجلس شورای اسلامی کشور رسیده است با کلیک بر روی تصویر زیر دانلود نمایید.
برای دریافت متن کامل قانون برنامه پنجم توسعه بر روی تصویر کلیک نمایید
شبکه ملی اطلاعات چیست؟
“شبکهی ملی اطلاعات، شبکهای بومی و متشکل از مراکز داده ملی، زیرساختهای ارتباطی و سرویسهای نرمافزاری است که در سراسر ایران مستقر خواهد شد و خدمات دولت الکترونیکی و سرویسهای رفاهی و اجتماعی را از طریق بستر فیبر نوری و با پهنای باند حداقل ۱۲ مگابیت بر ثانیه به مردم ایران ارائه خواهد کرد. این شبکه مستقل از اینترنت جهانی عمل کرده اما به آن متصل است تا مردم علاوه بر دریافت خدمات ملی از طریق شبکهی ملی اطلاعات، بتوانند از خدمات اینترنت جهانی نیز بهرهمند باشند.”
در واقع در طرح شبکه ملی اطلاعات، قرار است شبکههای مختلفی مثل شبکه ملی مدارس، شبکه ملی بانکداری الکترونیکی، شبکه ملی کنترل ترافیک، شبکه ملی دانشگاهها، شبکه ملی بیمارستانها و درمانگاهها، شبکه ملی سازمانها و ادارهها، شبکه علمی کشور، شبکه ملی بازرگانی و … به هم متصل شده و به صورت یکپارچه، خدمات دولت الکترونیکی را به مردم ایران ارائه کنند.
وجود چنین شبکهای علاوه بر تضمین دسترسی امن و پایدار به سرویسهای ملی، کاربران را از پهنای باند بسیار بالایی برای ارتباط و انتقال اطلاعات بهرهمند خواهد کرد. چرا که بستر اجرای این طرح، شبکه ملی فیبر نوری ایران است که توسط شرکت ارتباطات زیرساخت توسعه داده شده و در پایان سال ۱۳۸۹ به بیش از ۱۵۵ هزار کیلومتر در سراسر کشور گسترش یافته است. (منبع)
بر طبق گفتههای دکتر اخوان بهابادی، قائم مقام وزیر اطلاعات، سرعت انتقال اطلاعات در شبکه ملی بین ۱۲ تا ۲۰ مگابیت بر ثانیه خواهد بود که این سرعت برای راهاندازی بسیاری از سرویسها و تکنولوژی های پهنباند همانند IPTV، ویدئو کنفرانس، بازی آنلاین و مشاهده فیلم با کیفیت HD به صورت آنلاین، VOIP و … کافی است و قرار است به طور حتم این سرعت به عموم مردم عرضه شود. (منبع)
همانطور که ذکر شد، شبکه ملی اطلاعات ۳ پیشنیاز اساسی و مهم دارد که تنها با حضور و تأمین این پیشنیازها میتواند بازده حداکثری خود را به نمایش بگذارد. این پیشنیازها عبارتند از:
- بستر و زیرساخت انتقال اطلاعات (شبکه ملی فیبر نوری)
- بستر و زیرساخت ذخیره اطلاعات (مراکز داده ملی)
- بستر و زیرساخت نرمافزاری (سرویسها و نرمافزارهای مبتنی بر شبکه)
شبکه ملی اطلاعات
در حال حاضر میتوان گفت که زیرساخت انتقال تا حد زیادی آماده شده و با بیش از ۱۵۵ هزار کیلومتر فیبر نوری که در کشور داریم، از جهت بستر ارتباطی مشکل خاصی وجود ندارد. در مورد مراکز داده هم که فعالیتهای خوبی در حال انجام است و مراکز دادهی تبیان، پارس آنلاین، فنآوا و … راهاندازی شده و به مرور در حال گسترش و توسعه هستند و تنها موردی که وزیر فناوری اطلاعات نیز نگرانی خود از ضعف آن را بیان نموده، کمبود سرویسهای قابل ارائه بر روی این بستر است.
تا زمانی که سرویسی برای ارائه وجود نداشته باشد، مردم به سمت این شبکه تمایل پیدا نخواهند کرد و عملا، شبکه کارایی لازم را نخواهد داشت و به همین جهت سرمایهگذاری در بخش تولید و توسعهی سرویس های بانکداری الکترونیکی، سرویسهای آموزش الکترونیکی، سرویسهای ارائهدهندهی خدمات شهری و شهروندی به صورت الکترونیکی، سرویسهای تفریحی و سرگرمی و … در برنامه پنجم توسعه به صورت جدی مورد توجه قرار گرفته است و از این رو می توان بازار کار بسیار مناسبی را برای برنامهنویسان و طراحان سیستمهای مبتنی بر شبکه در سالهای آتی انتظار داشت.
کاهش هزینه اینترنت در صورت راهاندازی شبکه ملی اطلاعات:
همانطور که پیشتر ذکر شد، یکی از دلایل راهاندازی شبکه ملی اطلاعات، کاهش میزان مصرف پهنای باند اینترنت کشور است. فرض کنید قرار است از وبسایت درج اطلاعات خانوار در طرح هدفمند کردن یارانهها (www.refahi.ir) بازدید کنید. در صورتی که هاست و مراکز دادهی مربوط به این وبسایت در داخل کشور قرار داشته باشد، ظرفیت دسترسی به اینترنت کشور برای این امر استفاده نمیشود و ترافیک اینترنتی کشور کاهش مییابد.
اگر تمام تراکنش های اطلاعاتی که در داخل کشور شروع شده، انجام میپذیرد و خاتمه مییابد، درون کشور خودمات صورت بگیرد و به مراکز دادهی خارج از کشور انتقال نیابد، پهنای باند مصرفی کشور تا حد بسیار زیادی کاهش پیدا کرده، ارز خارج شده از کشور کم شده و دولت میتواند اینترنت با کیفیت بهتری را با قیمت بسیار کمتر به مردم عرضه کند. کارشناسان معتقدند با راهاندازی شبکه ملی اطلاعات، قیمت اینترنت حتما کاهش پیدا خواهد کرد و کیفیت و سرعت آن برای افراد بهتر خواهد شد چون بار ترافیکی زیادی از دوش درگاههای ورودی و خروجی اطلاعات کشور برداشته خواهد شد و دولت هزینهی کمتری برای خرید پهنای باند اینترنت خواهد پرداخت.
چرا نگوییم اینترنت ملی؟
“اینترنت” واژهای است که به بزرگترین شبکهی اطلاعاتی جهانی اشاره میکند. واژهی اینترنت یک اسم خاص است و برای تمام مردم دنیا همین معنی ذکر شده را دارد. حال اگر بگوییم اینترنت ملی، یعنی شبکهی جهانی کشوری! و این عبارت، صحیح نیست. بهتر است به جای شبکه اینترنت ملی گفته شود شبکه ملی اطلاعات یا اگر خیلی اصرار به ذکر واژههای غربی داریم، میتوانیم بگوییم شبکه اینترانت ملی. (منبع)
ارتباط شبکه ملی اطلاعات و فیلترینگ:
گرچه مسوولین کشور بارها و بارها بیان کردهاند که توسعه و ایجاد شبکه ملی اطلاعات ارتباطی با فیلترینگ نخواهد داشت (منبع) اما در هر حال، به این دلیل که شبکهی ملی، تنها محتوای مورد تأیید دولت و نظام جمهوری اسلامی ایران را در بر خواهد داشت، پس میتوان به نوعی مطمئن بود که سیاستهای موجود بر نظام فیلترینگ، بر روی این شبکه نیز وجود دارند. یعنی اگر وبسایتی که بر روی هاستهای خارجی مدیریت میشود و محتوای شامل موارد فیلترینگ را منتشر میکند و در حال حاضر فیلتر شده است، چنین وبسایتی بدون شک در فضای شبکهی ملی اطلاعات نیز مستقر نخواهد شد.
ارتباط شبکه ملی اطلاعات و اینترنت پاک و اینترنت حلال:
در ادامهی فرایند واژهسازی مسوولان کشور، آقای رضا تقیپور، وزیر محترم ارتباطات و فناوری اطلاعات کشور هم دست به کار شده و واژهی اینترنت پاک را به عنوان مفهومی که قرار است توسط ایران به واقعیت تبدیل شده و به بشریت هدیه شود، به کار بردند. (منبع۱ و منبع۲)
اما پی بردن به این موضوع که آیا شبکه ملی اطلاعات به عنوان الگوی اینترنت پاک به دنیا عرضه خواهد شد یا خیر، نیاز به گذر زمان و پیادهسازی کامل طرح شبکه ملی اطلاعات در کشور دارد. در هر حال به نظر میرسد شبکهی ملی اطلاعات همان اینترنت پاکی خواهد بود که ایران، به عنوان اولین کشور اسلامی قصد ایجاد و معرفی آن به جهان را دارد.
در همین راستا، و باز هم در ادامهی روند واژهسازیهای مسوولین، واژهی اینترنت حلال نیز ساخته شد و به نام آقای علی آقا محمدی، معاون نظارت و هماهنگی در سیاست های اقتصادی معاون اول رییس جمهوری به ثبت رسید. (منبع۱ و منبع۲) حالا کار برای متخصصین حوزه فناوری اطلاعات کشور سختتر از قبل هم شده است چون باید بتوانند راهی برای تشخیص تفاوت اینترنت جهانی، اینترنت ملی، اینترانت ملی، شبکه ملی اطلاعات، اینترنت پاک، اینترنت حلال و … پیدا کنند.
کلام آخر:
با توجه به مطالب ذکر شده میتوان مطمئن بود که راهاندازی شبکه ملی اطلاعات از تمامی جهات به نفع کشور و مردم ایران بوده و باعت پیشرفت کشور خواهد شد. قطعا راهاندازی شبکه ملی اطلاعات بر خلاف نگرانیهای عمومی، گامی بلند برای رسیدن به توسعه دانش و تولید محتوا در کشور، ایجاد اشتغال و کاهش وابستگی به کشورهای دیگر در تولید اطلاعات خواهد بود و باز هم باید متذکر شد که راهاندازی شبکه ملی اطلاعات به معنای قطع شدن دسترسی به اینترنت جهانی نیست بلکه این دو در کنار هم فعالیت خواهند کرد.
محسن پاک نیت
برچسب ها: Data Center, internet, intranet, اينترانت ملي, اينترنت ملي, شبكه جهاني اينترنت, شبكه ملي اطلاعات, شبكه ملي داده ها, شبكه ملي فيبر نوري, مراكز داده بين المللي, مراكز داده ملي
معروف به «جوهات» هکر پلی استیشن ۳ باشید٬ حالا باید به تماشای یک پایان غیر منتظره بنشینید. همان طور که ناتان گریسون٬ خبرنگار خودمان٬ 
و اگر هنوز مایکروسافت همچون سال ۲۰۰۱ یکهتاز میدان بود٬ آنگاه میبایست ۵ سال با همان کنار میآمدیم تا ردموند (Redmond) یک مرورگر جدید منتشر کند. ظاهرا گوشهنشینی مایکروسافت در عرصه جنگ مرورگرها رو به پایان است و بزرگترین تولیدکننده نرمافزار دنیا اخیرا و در کنفرانس MIX11 مایکروسافت٬ از نخستین پیشنمایش سکوی اینترنت اکسپلورر ۱۰ پرده برداشت.
با عنوان «اینترنت ملی یا شبکه ملی اطلاعات، مسأله این است!» و با مروری بر اخبار دنیای فناوری اطلاعات در سه هفته ابتدایی فروردین ماه ۱۳۹۰ منتشر شد.
